Ekonomi

İran ‘Nükleer Anlaşmayı’ Askıya Aldığını Duyurdu ve Ekledi: ‘Askeri Karşılık Verilecek’

İran hükümeti ABD ile imzalanan 'nükleer anlaşması'ndaki taahhütlere uymayacağını açıkladı. Muahede ABD Lideri Barrack Obama periyodunda imzalanmıştı. Ancak Trump, mutabakattan tek taraflı olarak çekilmişti. 

Kelam konusu mutabakatta neler yer alıyordu? Ayrıntılara birlikte bakalım. 

İran hükümeti kelam konusu mutabakattaki hiçbir yükümlülüğe uyulmayacağını açıkladı.

Açıklamada, İran'ın bundan sonra uranyum zenginleştirme, depolama, araştırma ve geliştirmeyle ilgili hiçbir taahhüde uymayacağı tabir edildi.

Açıklamada, İran'ın santrifüj sayısında hiçbir sınırlamaya gitmeyeceği, ülkenin, nükleer programı da teknik gereksinimlerine nazaran uygulayacağı kaydedildi.

İran idaresinin Memleketler arası Atom Gücü Ajansı ile çalışmaya devam edeceği belirtilen açıklamada, yaptırımların kalkması ve menfaatlerin temin edilmesi halinde Tahran idaresinin mutabakata dönmeye hazır olduğu bildirildi.

Obama devrinde yapılan mutabakat neleri kapsıyordu? İran için hangi kısıtlamaları getiriyordu?

Obama periyodunda imzalanan mutabakat ile dünyada, U-235'in yüzde 3 sıkıştırılmış halini içeren düşük seviyeli zenginleştirilmiş uranyum, nükleer reaktör yakıtı üretiminde kullanılırken, yüzde 90 seviyesinde zenginleştirilmiş uranyum nükleer silah imalinde kullanılıyordu. 

Mutabakatın imzalandığı tarihte İran 20 bin santrifüje ve tonlarca uranyuma sahipti. Bunun birkaç ay içinde 8 ila 10 nükleer bomba yapmaya yeteceği sav ediliyordu.

Mutabakatla santrifüj sayısı 2026'ya kadar 10 yıl boyunca 5 bin 60 ile sonlandırıldı.

Ayrıyeten İran'ın uranyum stoku da yüzde 98 düşürülerek 300 kilograma geriletildi.

İran'ın bu ölçüsü 2031'e kadar geçmemesi koşulu getirildi. İran ayrıyeten uranyum stokunun zenginleştirilme oranını yüzde 3,67'de tutmayı kabul etti. Bu da yalnızca reaktör yakıtı üretiminde kullanılan zenginleştirilme oranıydı. Gerçekten, mutabakat yürürlüğe girene kadar İran'ın tonlarca uranyumu Rusya'ya taşındı ve santrifüj sayıları da azaldı.

Muahededen evvel İran Arak kentinde ağır su nükleer tesisi üretimini sürdürüyordu. İran'ın karşısındaki ülkeler, ağır su reaktöründe harcanan nükleer yakıtın nükleer silah imalinde kullanılan plütonyum içermesi nedeniyle Arak'taki tesisin yok edilmesini istiyordu. Mutabakatla İran, tesisin nükleer silah imalinde kullanılmayacak seviyede plütonyum üretilmeyecek halde yine tasarlanmasını kabul etti. İran'ın 2031'e kadar yeni ağır su reaktörü inşa etmesine de müsaade verilmemesi hususu muahedede yer aldı.

Periyodun ABD Lideri Barack Obama, İran'ın bu kaideler altında nükleer programını gizlice devam ettirme imkanını kaybedeceğini düşünüyordu. Bunun nedeni de İran'ın tesislerini milletlerarası kontrole açmayı kabul etmesiydi.

Muahede, Memleketler arası Atom Gücü Ajansının (UAEA) yetkililerine, İran'ın nükleer güç tesislerinde kontrol yapma hakkı sağladı. UAEA yetkilileri, muahede sayesinde santrifüjlerin üretimi, depolanması ve montajıyla ilgili tesislere erişim yetkisine sahip oldu.

ABD Lideri Donald Trump, 2015'te başkanlık yarışına başladığında İran ile yapılan mutabakata itirazını çabucak lisana getirdi.

Obama idaresinin imzaladığı mutabakata karşı çıkan Trump, Kasım 2016'daki başkanlık seçimi öncesi ve sonrasında muahedeyi, “dünyanın en makus anlaşması” olarak niteledi. 

Mutabakatın öbür taraflarından Fransa ve Almanya üzere ülkelerin başkanları Trump'ı muahededen çekilmemesi için ikna etmeye çalıştı lakin başarılı olamadı.

Trump, İran'ı ABD'nin düşmanı olarak gördüğü, mutabakatın İran'ın balistik füze denemelerini kapsamadığı, muahedenin bitiminden sonra İran'ın yine nükleer silah elde etme imkanına sahip olabileceği ve “aslında daha yeterli bir mutabakat yapabileceği” üzere münasebetlerle “Kapsamlı Ortak Hareket Planı”na karşı çıkıyordu.

Dünden bugüne muahedede kat edilen evreler neler oldu?

Artık ne olacak? Son yaşanan gelişmeler ile İran üstte bahsi geçen hiçbir yükümlülüğü yerine getirmeyeceğini açıkladı.

Öte yandan, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Kurulu Genel Sekreteri Ali Şemhani, İhtilal Muhafızları Ordusu’na bağlı Kudüs Gücü Kumandanı Kasım Süleymani’yi öldüren ABD'ye “kesinlikle askeri karşılık vereceklerini” söyledi.

İran devlet medyasına nazaran Esed rejiminin Güvenlik Kurulu Lideri Ali Memluk ile bir ortaya gelen Şemhani, burada yaptığı konuşmada, Süleymani'nin öldürülmesine ait, “İran’ın karşılığı katiyetle askeri olacaktır. İran’ın karşılığı, yalnızca askeri karşılıkla da hududu kalmayacaktır.” tabirini kullandı.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu