X
Reuters: Erdoğan’ın Faiz Planı İşe Yaramayacak

Reuters: Erdoğan’ın Faiz Planı İşe Yaramayacak

ABONE OL
Ocak 1, 2022 16:26
Reuters: Erdoğan’ın Faiz Planı İşe Yaramayacak
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Reuters’a konuşan uzmanlar, uzun soluklu siyasetler üretilmeden ‘günü kurtaran’ faiz indirimleriyle Cumhurbaşkanı’nın istediğini söylediği ‘düşük faiz’ ortamının oluşmayacağını, TCMB’nin faizler üzerindeki denetimini kaybettiğini vurguladı. Prof. Erinç Yeldan, ‘döviz krizi’ ihtarında bulundu.

Merkez Bankası’nın (TCMB) son faiz indirimlerinin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yatırımların önünü açmak ve daha çok istihdam yaratmak için istediği düşük kredi faizleri siyaseti ile çeliştiğini söyleyen akademisyenlere nazaran, uzun vadeli siyasetlere odaklanmadan sadece “günü kurtarmak” adına alınan kararlarla kalıcı düşük faiz ortamının oluşması mümkün değil.

Son periyotta yapılan anketlerin ortalamaları alındığında birinci seçimde mevcut durumu koruyacağı garantisi olmayan Erdoğan, faiz indirimini en geç 2023’te gerçekleşecek seçimler öncesi ekonomik büyümeyi, ihracatı ve hasebiyle istihdamı desteklemek ismine istiyor. 

Lakin Erdoğan’ın seçimler öncesinde faiz indirimlerinin ekonomiyi canlandıracağı görüşü, yüksek enflasyon ve TL’deki bedel kaybı nedeniyle işe yarayacak üzere görünmüyor.

Profesörlerden tenkit

Reuters’ın görüşlerine başvurduğu tamamı iktisat profesörü olan 10’a yakın akademisyen de TCMB’nin faiz indiriminin piyasa faizlerini yükseltici tesirine dikkat çekerek istenilen ile sonucun birbirinden çok farklı olduğunu belirtiyor.

Cumhurbaşkanlığına yakın kaynaklar, enflasyondaki yükseliş başta olmak üzere risklerine karşın indirimlerin iktisat için “gerekli” olduğunu savunurken akademisyenlere nazaran durum çok farklı.

“Günü kurtarmak için eldeki avuçtakini har vurup harman savuran siyasetler…”

Faiz indirimi sonrası piyasanın dikkat çektiği en değerli ögelerden biri hem kısa hem de uzun vadeli tahvil faizlerinin besbelli halde yükselmesi oldu.

Gösterge 10 yıllık tahvil getirisi TCMB kararının akabinde yaklaşık 70 baz puan yükselişle yüzde 18.66’ya ulaştı. Misal biçimde kredilerin de yer aldığı birçok fiyatlamada risk ölçümü için de kullanılan CDS 60 baz puan yükselişle 440 baz puana çıktı.

Koç Üniversitesi İktisat Profesörü Selva Demiralp, piyasaların siyaset yapıcılara kıymetli bir sinyal verdiklerine işaret ederek, “Önemli olan ülkenin makroekonomik temelleri ve kırılganlıklarını gözeten uzun soluklu siyasetler üretebilmektir. Bu yapıldığı sürece uzun vadeli fiyatlamalar azalan riskleri ve enflasyon beklentilerini göz önünde bulundurur ve faizler aşağı iner” dedi.

“Uzun vadeli sonuçları göz arkası edip günü kurtarmak için eldeki avuçtakini har vurup harman savuran siyasetler bir mühlet sonra kısa vadede de günü kurtaramaz hale gelir” diyen Demiralp, kelamlarını, “Şu anda Türkiye’de gözlemlediğimiz tam da bu” diye sürdürdü.

2018’de durum değişti

Cumhurbaşkanı Erdoğan 2002 yılında misyona geldiğinden beri yüksek büyümeyi en ön planda tuttu. 

Birinci 10 yılda Türkiye iktisadı her makro ölçüm cinsinden büyüdü gelişti zenginledi. Lakin 2012-2015 yılları ortasında durum değişti 2015’ten pandemi devrine ise uygunlaşan göstergeler bozulmaya başladı. Türkiye yüzde 10 üzeri büyümeler yaşadıktan sonra 2018-2020 periyodunda çok düşük düzeylerde büyüyebildi ve TL’deki bedel kaybı ile pahalılaşan ithalat ve gibisi gelişmelerle iktidarın birinci yıllarında besbelli artan zenginleşme yerini halkın yoksullaşma hissine bıraktı.

Birçok ekonomist bugün yüksek büyüme için kalıcı düşük faiz gerektiği konusunda hemfikir fakat kalıcı düşük faiz siyasetleri için ise evvel enflasyonu beklentileri denetim altına almak gerekiyor. Bu da ya bugünkü faizden daha yüksek bir faiz ya da birebir faizin daha uzun müddet yüksek tutulmasını gerektiriyor. Erken faiz indirimleri ise bilakis bu maksadı zora sokuyor.

Enflasyon beklentileri

Akdemisyenlerin dikkat çektiği bir başka nokta ise enflasyon beklentileri. TCMB’nin enflasyon için gerçek para siyasetini gerektiği kadar uygulamayacağı tarafındaki yaygın inanç beklentiler kanalı ile daha yüksek enflasyona neden oluyor. Bu itimat meselesini da beraberinde getiriyor. Bunun tahlili için ise yasa değişikliği ile bankaya yine tam bağımsızlık kazandırmak gerekli. Zira akademisyenlere nazaran TCMB gereğince bağımsız ve kararlarını da bu nedenle yanlışsız alamıyor.

Öte yandan bilgilere bakıldığında para piyasalarında işlemcilerin kısa vadede faiz indirimlerin devamını öngörmelerine rağmen bir yıl içinde faizlerin tekrar yüzde 18-18.5’e yükseleceği fiyatlanıyor.

TCMB, piyasa faizlerinin denetimini kaybetti

AKP’nin 2023 seçimleri öncesinde ranta krediye her ne kıymetine olursa olsun büyümeye muhtaçlık duyduğuna dikkat çeken Kadir Has Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Erinç Yeldan, “AKP iktisat yönetimi tekrar bir büyüme hikayesini her ne değerine olursa olsun kurgulama gayreti içindedir. Bu eforun sonucunun ise daha da şiddetli dengesizlik ve derinleşecek bir döviz krizi olacağı açıktır” dedi ve ekledi:

“Bir öbür kusur ise güya iktisatta faizi belirleyen merci TCMB üzere bir algı yaratılıyor. Güya tüm yatırımcılar bankalar TCMB faizi ile çalışıyor üzere bir algı var lakin TCMB yalnızca 1 hafta repo faizini belirler. Piyasada ticari, tüketici kredisi üzere ekonomik göstergeler TCMB faizi, siyaset iç dış şoklar bunların bileşeni. TCMB faiz düşürdü lakin ticari kredilerde belirleyici olan uzun devirli faiz oranları yükseldi.”

Enflasyona odaklı para siyaseti uygulayan ve faiz artışlarına giden TCMB eski Lideri Naci Ağbal periyodunda yüzde 15.4 olan gösterge 10 yıllık tahvil faizi yüzde 13.5’e inmişti. Buna karşılık TCMB’nin geçen haftaki 100 puanlık faiz indiriminde ise 10 yıllık gösterge tahvilde bileşik faiz yüzde 18’in altından yüzde 18.7’ye yükseldi.

Birçok bankacı TCMB’nin bilhassa kısa vadeli faizleri denetim edemiyor olmasının risklerine de dikkat çekiyorlar. 

Akademisyenler dünyada tüm merkez bankalarının kısa vadeli faizleri belirleme kabiliyetini sorgulatmadıklarına dikkat çekiyorlar.

“Faiz indiriminin büyümeyi hızlandıracağına dair temel varsayım da hakikat değil”

Fakat birçok bankacı TCMB’nin iktisadi münasebetlerle açıklamakta zorlanılan faiz indiriminin özel bankaların firmalara verdikleri kredi faizlerini düşüremeyeceğini belirtiyor.

Bilkent Üniversitesi İktisat Kısım Lideri Refet Gürkaynak, “Eğer siyaset değişikliği ekonomik faaliyete takviye vereceği fikriyle yapılıyorsa, bu hususta iki yanlış varsayım var; bu, enflasyonu düşürme muhtaçlığıyla çelişiyor. Ayrıyeten, faiz indiriminin büyümeyi hızlandıracağına dair temel varsayım da hakikat değil. Zira siyasi ve ekonomik riskler için birinci sorun yüksek faizlerse, bunların hiçbirini dengelemiyorsunuz” dedi ve ekledi:

“Böyle yaparak kimi firmalara ve hane halklarına çok az yardım sağlayabilirsiniz, fakat muhtemelen o bile olmaz. Sonucun bir yansıması olan döviz kuru, ekonomik yönetişimin karmakarışık olduğunu ortaya koyuyor. Yüksek ithalat ve ayrıyeten şirketlerin artan dış borçları nedeniyle ihracat çok sonlu reaksiyon veriyor. Özel bankalar ise bu türlü bir durumda daha küçük bilançolarla çalışmak istiyor.”

Gerçekten özel bankalarda TCMB’nin faiz indiriminden bu yana kredi faizlerinde bariz bir düşüş yapılacağına dair açıklama gelmedi. Yanılgı aksi istikamette açıklamalar da oldu. 

İş Bankası Genel Müdürü Hakan Ortan, geçtiğimiz hafta enflasyonla çabayı sıkı para siyasetiyle yapma konusunda başarılı olunamadığını belirterek, enflasyon düşmeden kredi maliyetlerinin düşemeyeceğini kaydetti. Ortan ticari kredi maliyetlerinin daha da düşmesi isteniyorsa kesinlikle bundan sonra enflasyonun da düşürülmesi gerektiğini söyledi.

Faiz indirimi işe yaramayacaksa neden yapıldı?

Erdoğan, yatırımların önünü açmak ismine her konuşmasında düşük faiz istediğini söylüyor. 

Türkiye iktisadı hali hazırda çift hanedeki işsizliği yalnızca sabit tutmak için bile yılda 1 milyon yeni iş yaratması gerekiyor. Bunun yanı sıra İslamiyette faizin haram sayılması da kimilerine nazaran düşük faiz istekliliği için bir öbür neden.

Cumhurbaşkanlığına yakın bir yetkili, “TCMB’nin faiz kararına yönelik tenkitleri olabilir lakin kimi güç kararları almak lazım. Şu anda hem ihracatın artırılması hem istihdamın sağlanması hem yeni yatırımların önünün açılması için bu karar gerekiyordu. Olumsuz tesirleri olabilir fakat bu yararların sağlanması için bu periyotta bu karar alınmalıydı” dedi.

Piyasalar faiz indiriminin devam etmesi halinde çok kısa müddette faiz artışına ya da geçmişte uygulanan rezerv azaltıcı siyasetlere tekrar muhtaçlık duyulabileceğinden kaygılı. Bu tasa ise TL’de besbelli bir bedel kaybı yaratıyor.

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.